COVID-19 FAQS

Last updated: 2 March 2020



Filipino | English | Ilokano | Kapampangan | Sebwano | Waray | Meranaw | Kinaray-a | Pangasinan | Bikol | Hiligaynon


Paano ako makakaiwas sa COVID-19?

  • Magsuot ng face mask at face shield
  • I-sanitize ang mga kamay
  • Dumistansya ng isang metro at limitahan ang pisikal na interaksyon
  • Siguraduhin ang magandang bentilasyon at air flow

Sinu-sino ang mga kinokonsiderang “close contact” sa konteksto ng COVID-19?

  • May interaksyon sa taong may COVID-19 sa lapit na isang metro ng higit sa 15 minuto
  • May direktang pisikal na interaksyon sa taong probable o confirmed na may COVID-19
  • May interaksyon sa taong may COVID-19 nang walang suot na protective equipment

Ano ang dapat gawin kung ako ay isang “close contact”?

Magpa-test kung ikaw ay isang close contact. Ipagbigay alam sa Barangay Health Emergency Response Team (BHERT) kung ikaw ay isang close contact. Ito ay upang malaman ang susunod na mga hakbang:

  • COVID-19 Testing
  • Referral sa Temporary Treatment and Monitoring Facility (TTMF) o ospital (kung kinakailangan)

Anong test ang maaaring gamitin?

  • RT-PCR (pinaka-mainam)
  • Antigen (para sa mga tukoy na lugar na may mataas na kaso ng COVID-19 kung saan kulang ang RT-PCR)

Ano ang pagkakaiba ng “quarantine” at “isolation”?

Quarantine - panahon upang i-monitor ang kalagayan matapos maging close contact ng taong may COVID-19

Isolation - pagbukod ng mga taong may sintomas o kumpirmadong may COVID-19

Ako ay mag-iisolate, ano ang kailangan kong gawin?

  • Magsuot pa rin ng face mask upang maiwasan ang pagkalat ng anumang virus/sakit
  • Ugaliing i-disinfect lahat ng mga bagay at surfaces na kadalasan mong nahahawakan
  • Dumistansya at manatiling mag-isa sa kwarto

Paano ginagawa ang home quarantine/isolation?

  1. Kung may severe o kritikal na sintomas, ikaw ay i-rerefer sa ospital.
  2. Kung asymptomatic o may mild o moderate na sintomas, pwede mag-isolate sa bahay o pumunta sa Temporary Treatment and Monitoring Facility (TTMF)

Maaari lamang mag-home isolation kung:

  • Hiwalay ang iyong kwarto sa ibang miyembro ng pamilya
  • May sariling banyo ang kwarto
  • Walang kasamang vulnerable na populasyon

Kung pwede sa bahay, siguraduhing:

  • Dumistansya ng isang metro, magsuot ng face mask, at i-sanitize ang kamay tuwing may interaksyon sa mga kapamilya
  • Kumain nang tama at inumin ang mga niresetang gamot ng iyong doktor
  • I-disinfect nang mabuti ang iyong mga kagamitan, at maghugas ng kamay bago at pagkatapos gamitin ang mga ito

Ano ang mga dapat tandaan kapag naka-home quarantine/isolation?

Iwasang manghawa ng iba!

  • Hangga’t maaari, ihiwalay ang sarili mula sa ibang tao sa iyong bahay
  • Kung kailangang lumapit sa ibang tao o lumabas ng bahay, magsuot ng face mask at panatilihin ang isang metrong distansya sa mga tao
  • Paalalahanan ang nangangalaga sa iyo na magsuot lagi ng mask kung lalapitan ka
  • Ugaliing maghugas ng kamay gamit ang mga sabon at tubig o gumamit ng alcohol-based sanitizers
  • Takpan ang bibig at ilong gamit ang tissue kapag umuubo o bumabahing. Itapon ang mga nagamit na tissue at agad maghugas ng kamay.
  • Huwag ipagamit sa iba ang mga personal na gamit tulad ng tuwalya, sapin ng kama, pinggan, at kubyertos

Iwasang manghawa ng iba!

  • Hangga’t maaari, ihiwalay ang sarili mula sa ibang tao sa iyong bahay
  • Kung kailangang lumapit sa ibang tao o lumabas ng bahay, magsuot ng face mask at panatilihin ang isang metrong distansya sa mga tao
  • Paalalahanan ang nangangalaga sa iyo na magsuot lagi ng mask kung lalapitan ka
  • Ugaliing maghugas ng kamay gamit ang mga sabon at tubig o gumamit ng alcohol-based sanitizers
  • Takpan ang bibig at ilong gamit ang tissue kapag umuubo o bumabahing. Itapon ang mga nagamit na tissue at agad maghugas ng kamay.
  • Huwag ipagamit sa iba ang mga personal na gamit tulad ng tuwalya, sapin ng kama, pinggan, at kubyertos

Gusto kong mag-quarantine/isolate sa isang Temporary Treatment and Monitoring Facility (TTMF), ano ang dapat kong gawin?

Kung piliin mong magpunta sa isang TTMF, kontakin ang iyong Barangay Health Emergency Response Team (BHERT) para sa iyong referral.

Paano ang gagawing panggagamot sa mga may mild o moderate na sintomas habang nasa bahay?

Kung ikaw ay may lagnat, maaaring gawin ang mga sumusunod:

  • Bantayan ang temperatura kada apat na oras; Maaaring uminom ng paracetamol kung ang temperatura ay lumagpas sa 37.5 degree celsius, kada apat na oras
  • Maligo araw-araw kung kaya at posible
  • Siguraduhing may magandang daloy ng hangin sa kwarto
  • Huwag magdamit o magkumot nang labis-labis
  • Uminom ng maraming tubig, fresh fruit juices, at mild na tsaa

Kung ikaw ay may ubo o sore throat, maaaring gawin ang mga sumusunod:

  • Siguraduhin ang pag-inom ng niresetang gamot
  • Uminom ng maraming tubig
  • Umiwas sa mga bagay na maaaring magpalala sa iyong sintomas tulad ng alikabok, pollen, pabango, at balahibo ng hayop

Anu-ano ang mga malalalang sintomas na kailangang bantayan?

  • Hirap sa paghinga kahit naka-upo
  • Ubo, lagnat, at humihirap na paghinga
  • Lumulubhang pag-ubo
  • Pagkalito o biglaang pagbabago ng kalagayan ng pag-iisip
  • Pagsakit ng dibdib
  • Mababang oxygen level
  • Matinding pagka-antok o hindi magising
  • Kulay bughaw o pangingitim ng mukha o labi

Kung may iba pang nararanasang mga sintomas na nakakabahala, agad na tumawag sa iyong BHERT.

Kailangan pa rin bang tapusin ang 14 days na quarantine ng mga close contact na negatibo sa COVID-19?

Oo. Kailangang tapusin ang 14 days ng quarantine at matapos ito nang walang na-develop na sintomas.

 

ASYMPTOMATIC

  • Tagal ng isolation: Hindi bababa ng sampung (10) araw mula sa paglabas ng positibong resulta
  • Saan mag-iisolate: Bahay* o sa isang Temporary Treatment and Monitoring Facility (TTMF)
  • Clearance: Nananatiling walang sintomas sa loob ng sampung (10) araw mula sa araw ng pag-tetest
  • Kailangan bang i-test muli? Hindi

 

MILD

  • Tagal ng isolation: Hindi bababa ng sampung (10) araw mula sa unang araw ng pagkakaroon ng sintomas
  • Saan mag-iisolate: Bahay* o sa isang Temporary Treatment and Monitoring Facility (TTMF)
  • Clearance: Nananatiling walang sintomas at clinically recovered sa nakaraang tatlong (3) araw
  • Kailangan bang i-test muli? Hindi

 

MODERATE, SEVERE O CRITICAL

  • Tagal ng isolation: Hindi bababa ng dalawampu’t isang (21) araw mula sa unang araw ng pagkakaroon ng sintomas
  • Saan mag-iisolate: Ospital
  • Clearance: Nananatiling walang sintomas at clinically recovered sa nakaraang tatlong (3) araw
  • Kailangan bang i-test muli? Hindi

 

*ang isolation at quarantine sa bahay ay maaari lamang isagawa kung mayroong sariling kwarto at banyo, at walang kasamang miyembro ng vulnerable group

Ano ang mga paraan upang mapanatiling malakas ang ating pangangatawan at isipan?

  • Kumain ng mga masusustansyang pagkain tulad ng prutas, gulay, isda, at karne.
  • Mag-ehersisyo sa loob ng bahay nang 30 minuto kada araw.
  • Magkaroon ng sapat na tulog.
  • Mag-practice ng self-care. Ang simpleng pagrerelax o pakikipag-usap sa iyong loved ones ay isang uri ng self-care.
  • Kausapin at kumustahin ang ating love ones.
A. MGA PANGUNAHING IMPORMASYON

Ano ang coronaviruses?

Ang coronaviruses ay isang malaking pamilya ng virus na nagdudulot ng iba’t ibang sakit, mula sa karaniwang ubo’t sipon hanggang sa mas malubhang mga impeksyon tulad ng MERS-CoV at SARS-CoV. Ang coronavirus ay maaari ring magdulot ng iba’t ibang sakit sa mga hayop.

 

Ano ang novel coronavirus?

Ang novel coronavirus ay isang bagong uri ng coronavirus na hindi pa natatagpuan sa mga tao noon. Ito ay nagdulot ng malalang pneumonia sa ilang tao sa bansang China at kumalat na sa iba pang mga bansa at syudad.

Noong ika-12 ng Pebrero ng kasalukuyan taon ay ipinahayag ng World Health Organization (WHO) na ang kasalukuyang sakit na novel ay opisyal nang pinangalanan at tinatawag na Coronavirus Disease 19 o COVID-19, at ang virus na ay tinatawag na COVID-19.

Saan nagmula ang COVID-19?

Noong ika-31 ng Disyembre 2019, naitala ang ilang kaso ng pneumonia na hindi pa gaanong kilala sa Wuhan, China at naireport sa WHO. Napag-alaman na lamang na ang outbreak ay dulot ng isang uri ng hindi pa nakikilalang coronavirus. Ang coronavirus na ito ay karaniwang natatagpuan sa mga hayop lamang, at hindi pa nakita sa mga tao noon.

B. CORONAVIRUS DISEASE 2019

Paano naikakalat o naipapasa ang COVID-19?

Ito ay naipapasa ng tao-sa-tao sa pamamagitan ng pagsagap ng mga malilit na talsik ng laway mula sa pagsasalita, pagbahing, o pag-ubo ng isang taong may COVID-19. Ito ay karaniwang nangyayari sa mga taong may malapitang pakikisalamuha sa may sakit – tulad ng mga kapamilya at healthcare workers kaya mariing pinapayo na panatilihin ang isang metrong layo sa mga taong may sintomas tulad ng pag-ubo at pagbahing.

Gaano nagtatagal ang virus sa mga bagay o kagamitan?

Base sa WHO, wala pang kumpiramadong oras kung gaano nagtatagal o nagsu-survive ang virus ng COVID-19 sa mga bagay o kagamitan. Subalit maaaring tulad ito ng ibang coronaviruses. Ipinapakita sap ag-aaral na ang coronaviruses ay maaaring mag-survive sa mga bagay o kagamitan sa loob ng maiksing oras hanggang sa ilang mga araw depende sa iba’t ibang kondisyon (hal. Uri ng kagamitan, temperature, at humidity sa kapaligiran).

 

Ligtas bang tumanggap ng mga package mula sa China?

Oo. Mula sa kasalukuyang ebidensya sa mga coronavirus, hindi ito nagsu-survive nang matagal sa mga bagay tulad ng packages o mga sulat. Kaya ang pagtanggap ng mga package mula sa China ay hindi nagsisilbing panganib upang makakuha ng virus ang tatanggap nito.

Anu-ano ang mga sintomas ng COVID-19?

Base sa WHO, ang mga karaniwang sintomas na dulot ng COVID-19 ay lagnat, pagkapagod, at dry cough. Ilan sa mga pasyente ay nakararanas ng sipon at baradong ilong, sore throat, o diarrhea. Habang isa (1) lamang sa anim (6) na pasyente ang nagkakaroon ng hirap sa paghinga at nagiging malubha ang kalagayan.

 

Lahat ba ng indibidwal na may COVID-19 ay nagpapakita o nakararanas ng mga sintomas?

May ilang mga indibidwal na hindi nagkakaroon ng sitomas at hindi nakararamdam ng anumang sakit.

Maaari bang mahawa ng COVID-19 mula sa taong walang sintomas?

Ang panganib na mahawa sa ng COVID-19 mula sa taong walang sintomas ay napakababa. Tandaan, ito ay naipapasa lamang sa pamamagitan ng maliliit na talsik ng laway mula sa ubo ng taong infected nito. Kung hindi uubo ang taong infected, Malaki ang posibilidad na hindi siya makahawa ng iba. Subalit may mga taong infected ng COVID-19 na nakararanas nang mga banayad na mga sintomas lamang. Ito ay partikular na nangyayari sa maagang yugto ng sakit. Samakatuwid, posibleng mahawa ang isang tao sa taong infected ng COVID-19 na mayroong banayad na ubo lamang.

Sino ang mas posibleng magkaroon ng malubhang sintomas?

Ang mga nakatatanda na mayroon ng kondisyong medikal tulad ng high blood pressure, mga problema sa puso o diabetes ay ang mas posibleng magkaroon nang malubha o kritikal na anyo ng COVID-19.

Nakamamatay ba ang COVID-19?

Ang COVID-19 ay maaaring nakamamatay, ngunit madalang itong mangyari. Base sa WHO, 82% ng mga infected na pasyente ay may banayad lamang na representasyon, 15% ang may malubhang manipestasyon, habang 3% lamang ang nagiging kritikal. Base sa nabanggit sa itaas, ang mga nakatatanda, nakumprumisong immune system, at mga taong mayroon nang naunang kondisyong medikal gaya ng diabetes at sakit sa puso ay ang mas madaling kapitan ng sakit dahil sa virus. Nasa 2% lamang ng mga infected ang namatay dahil sa sakit.

Pareho ba ang COVID-19 sa Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS)?

Hindi. Ang COVID-19 at ang SARS-CoV ay parehong coronaviruses at genetically na nauugnay sa isat’isa, subalit sila ay magkaiba. Ang SARS ay mas nakamamatay ngunit mas lubos na nakahahawa ang COVID-19.

C. PROTEKSYON AT PAG-IWAS

Ano ang aking magagawa upang maiwasang maikalat ang COVID-19?

Pinapayuhan ng DOH ang publiko na gawin ang sumusunod na protective measures. Ito pa rin pinaka mabisang paraan upang maprotektahan ang sarili sa COVID-19.

a. Regular na maghugas ng kamay. Hugasan ang kamay ng sabon at malinis na tubig nang hindi bababa sa 20 segundo. Gumamit ng alcohol-based sanitizer kung walang sabon at tubig.

b. Sundin ang tamangparaan ng pag-ubo: 
      
i.Takpan ang ilong at bibig ng tisyu o manggas ng damit o loob ng siko sa tuwing uubo o babahing.
     ii.Lumayo sa mga tao kung babahing o uubo
    iii.Huwag dumura kung saan-saan
    iv.Itapon ang ginamit na tisyu sa tamang tapunan.
     v.Laging maghugas ng kamay pagkatapos umubo o bumahing
    vi.Gumamit ng hand sanitizer o alcohol

c. Panatilin ang isang metrong distansya sa mga taong may respiratory symptoms

d. Iwasan ang hindi protektadong paghawak at paglapit sa mga farm at wild animal (buhay o patay)

e. Siguraduhing naluto nang mabuti ang pagkain

Paano ang tamang paggamit at pagtapon ng medical mask?

1. Bago kumuha ng hindi pa gamit na mask, maghugas muna ng kamay gamit ang sabon at tubig o magpahid ng alcohol-based sanitizer.

2. Kuhanin ang mask at suriin kung may punit o butas.

3. Alamin kung nasaan ang metal strip, ito dapat ang itaas na parte.

4. Ang may kulay na parte ang dapat na nasal abas.

5. Ilagay na ito sa mukha na natatakpan ang ilong at bibig. I-molde ang metal strip sa ilong.

6. Hilahin ito hanggang sa baba.

7. Matapos gamitin, hubarin, hawakan lamang ang mga strap na nakakabit sa tenga.

8. Huwag hayaang madikit ang labas na parte sa iyong mukha o damit.

9. Iwasang hawakan ang labas ng parte ng mask 

10. Itapon ang mask sa basurahang may takip.

11. Maghugas ng kamay.

E. PAGTUGON NG PUBLIC HEALTH SA KASALUKUYANG SITWASYON

Saan makakukuha ng impormasyon ang publiko ukol sa COVID-19?

Makakukuha ng impormasyon ang publiko ukol sa COVID-19 sa mga official press releases ng DOH, website, at social media platfoms. Maging maingat sa mga fake news na kumakalat online at laging i-verify ang sources ng impormasyon.

Ano ang ginagawa ng DOH at iba pang ahensya upang mapigil ang ganitong sitwasyon?

Masugid na mino-monitor ng Department of Health ang mga indibidwal na mayroong mga sintomas at may nagdaang paglalakbay sa China at iba pang bansang may kumpiramdong kaso ng COVID-19. Nakikipag-ugnayan ang DOH sa WHO at China Center for Disease Control para sa mga update. Mahigpit na mino-monitor ng DOH ang mga repatriate o mga Pilipinong galing sa Wuhan, China at M/V Diamond Princess sa Japan. Patuloy na isinasagawa ang contact tracing sa mga may positibong kaso upang matiyak na hindi kumalat ang virus sa bansa.

Binuo rin ng DOH ang Interagency Task Force for the Management of Emerging Infectious Diseases (IATF-EID), ang ahensyang nakatalaga sa pamamahala ng lahat ng kahandaan at pagtugon sa COVID-19. Binuo rin ang DOH Emergency Operation Center (DOH EOC) for COVID-19, ang command center na nakatalaga para sa pagsasaayos ng mga update at impormasyon sa mga patuloy na nangyayari ukol sa COVID-19.

Sa pagpaparating ng mga impormasyon sa publiko, nagsasagawa ng press briefings ang DOH tatlong beses sa isang lingo upang masiguro ang transparency at accountability ng gobyerno.

Pinaghusay rin ng DOH ang kapasidad ng coronavirus laboratory testing, kahandaan ng mga ospital, mabilis na pagtugon, risk communication at pagpaparating ng mga impormasyon.

Habang ang Bureau of Quarantine ay patuloy na nagtatrabaho kasama ang mga airline at airport authorities upang palakasin ang border surveillance habang pinagtitibay naman ng Epidemiology Bureau ng DOH surveillance sa komunidad.